Strona główna

Eksploatacja złóż

Maszyny
i
urządzenia górnicze

Miernictwo górnicze

Zajęcia praktyczne

Zmiany
w przepisach górniczych
 z dnia 01.07.2017

 

Wentylacja  część II

(Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego)

Stan prawny na dzień 30.06.2017

Wentylacja  część II 1

I.        Przyrządy pomiarowe do wyznaczania parametrów wentylacyjnych. 1

1.        Pomiar prędkości powietrza. 1

2.        Pomiar ciśnienia powietrza. 3

3.        Pomiar temperatury. 3

4.        Pomiar wilgotności powietrza. 4

5.        Kontrola składu powietrza kopalnianego. 5

II.       KLIMATYCZNE WARUNKI PRACY.. 9

1.        Wpływ klimatycznych warunków pracy na organizm ludzki 9

2.        Elementy klimatu. 9

3.        Komfort pracy. 10

III.          Sposoby poprawy warunków klimatycznych w kopalni 12

1.        Zwalczanie zagrożenia klimatycznego za pomocą środków naturalnych. 13

2.        Zwalczanie zagrożenia klimatycznego za pomocą urządzeń chłodzących. 14

IV.           Pyły szkodliwe w powietrzu kopalnianym... 17

1.        Podział pyłów w zależności od działania na organizm ludzki 17

2.        Zagrożenie pylicą płuc. 17

3.        Pomiar stężenia pyłu. 18

4.        Ochrona przed pyłem... 19

V.       Bibliografia: 20

VI.           Przepisy górnicze. 20

VII.         Załącznik. 22

 

I. Przyrządy pomiarowe do wyznaczania parametrów wentylacyjnych.

1.    Pomiar prędkości powietrza

Prędkość powietrza mierzy się przyrządami, zwanym anemometrami. W kopalniach używane są anemometry skrzydełkowe (rys. 1 i 3) oraz czaszowe (rys.2).

Anemometr skrzydełkowy                                          Anemometr czaszowy

Rys.1. Anemometr skrzydełkowy           Rys. 2. Anemometr czaszowy

Anemometr skrzydełkowy jest to wiatraczek zabudowany w odpowiedniej obudowie i zaopatrzony w licznik obrotów ze skalą, na której odczytuje się drogę powietrza w metrach. Dzieląc drogę przez czas pomiaru, otrzymuje się średnią prędkość przepływu powietrza w metrach na sekundę (m/sek). Czas pomiaru mierzy się stoperem, który zazwyczaj jest zabudowany w anemometrze i automatycznie zatrzymuje licznik po upływie 60 sekund. Obecnie coraz częściej stosowane są anemometry posiadające licznik elektroniczny(rys. 3), podający prędkość bezpośrednio na wyświetlaczu.

Zazwyczaj mierzy się średnią prędkość powietrza przepływającego wyrobiskiem górniczym. Nie jest ona bowiem jednakowa we wszystkich punktach przekroju wyrobiska. Największa jest w środku przekroju, a najmniejsze wartości ma przy ociosach, stropie i spągu z powodu oporów tarcia. Chcąc otrzymać średni pomiar, przesuwa się anemometr powolnym ruchem po całym przekroju wyrobiska (rys. 3).

 

Linia przesuwania anemometru w przekroju wyrobiska podczas pomiaru prędkości powietrza

 

Rys. 3. Linia przesuwania anemometru w przekroju wyrobiska podczas pomiaru prędkości powietrza

Pomiar prędkości powietrza w danym miejscu przekroju poprzecznego wyrobiska może odbywać się automatycznie poprzez specjalne czujniki z zabudowanym anemometrem. Czujnik ten zabudowany w wyrobisku przekazuje do dyspozytora automatycznie dane dotyczące prędkości powietrza.

2.    Pomiar ciśnienia powietrza

 

Ciśnienie atmosferyczne mierzy się barometrami membranowymi. Ciśnienie powietrza działa na membranę powodując jej odkształcenie, które przenoszone jest na wskazówkę przyrządu. Do ciągłego rejestrowania ciśnienia atmosferycznego służy barograf, który zamiast wskazówki ma drążek zakończony piórkiem wypełnionym tuszem. Piórko to kreśli na obracającym się walcu wartość ciśnienia.

Obecnie coraz częściej korzysta się z barometrów z cyfrowym przekazem danych, których dodatkowa zaletą jest zapamiętywanie wyników pomiarów w pamięci wewnętrznej.

 

3.    Pomiar temperatury

Temperaturę powietrza można mierzyć termometrem suchym lub mokrym. Pomiar temperatury powietrza termometrem suchym polega na odczytaniu jej wartości, gdy bańka z rtęcią jest sucha. Natomiast w termometrze mokrym jego bańka owinięta jest zwilżonym muślinem.

Temperaturę powietrza mierzoną termometrem suchym nazywa się temperaturą suchą, a mierzoną termometrem mokrym — temperaturą mokrą.

Temperaturę powietrza w kopalni mierzymy termometrem suchym. Jest to klasyczny termometr w obudowie metalowej (rys.4). Obecnie coraz częściej wykorzystuje się termometry elektroniczne.

 

 

Rys. 4. Termometr górniczy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Do bezdotykowego pomiaru temperatury badanego ciała służy pirometr. Jest to przyrząd pomiarowy, który działa w oparciu o analizę promieniowania cieplnego emitowanego przez badane ciało, a więc nie można nim mierzyć temperatury powietrza. W górnictwie pirometry wykorzystywane są między innymi do badania temperatury pierwotnej górotworu, wykrywaniem miejsc samozagrzewania się węgla, lokalizacji podwyższonych źródeł ciepła związanych z wadliwą pracą urządzeń mechanicznych i elektrycznych.

Temperaturę „suchą” i „mokrą” można również mierzyć psychrometrem. W obudowie tego przyrządu zabudowane są dwa termometry: jeden suchy i drugi mokry, mający bańkę z rtęcią owiniętą wilgotnym muślinem. Rysunek 5 przedstawia psychrometr z nadmuchem, zwany psychrometrem aspiracyjnym. Posiada on wentylator napędzany sprężyną, którego zadaniem jest wywołanie ruchu powietrza wokół termometrów. Wskutek parowania wody zawartej w wilgotnym muślinie, termometr mokry wskazuje mniejszą temperaturę w porównaniu ze wskazaniem termometru suchego. Im większa jest wilgotność względna powietrza, tym mniejsza jest różnica wskazań obu termometrów. Przy wilgotności względnej równej 100% oba termometry wskazują jednakową temperaturę. I odwrotnie, im bardziej suche jest powietrze, tym bardziej różnią się warunki pomiaru termometru suchego i mokrego.

 

Rys. 5.  Psychrometr aspiracyjny

4.    Pomiar wilgotności powietrza

Do pomiaru wilgotności względnej powietrza w kopalni używa się psychrometrów i higrometrów. Jeżeli temperaturę suchą i mokrą mierzy się psychrometrem, to z tablicy lub nomogramu dołączonego do danego przyrządu odczytuje się wilgotność względną powietrza na podstawie pomierzonej temperatury suchej i mokrej,

Wilgotność względną powietrza można mierzyć także higrometrem.  Zasada działania obecnie stosownych higrometrów opiera się na czujnikach elektronicznych. Zastosowanie nowoczesnych układów elektronicznych pozwala na daleko posuniętą miniaturyzację urządzeń pomiarowych.

Coraz częściej producenci oferują jedno urządzenie, które służy do pomiaru  kilku parametrów. Przykładem może być termohigrometr MTH-1A (rys.6), który jest urządzeniem mikroprocesorowym służącym do pomiaru temperatury i wilgotności powietrza w atmosferze. Niewielkie wymiary, mały ciężar, pozwalają nosić go przy sobie  podczas pracy. Można go wyposażyć również w sondę do pomiaru temperatury górotworu.

 

 

Rys. 6. Termohigrometr mikroprocesorowy MTH-1a firmy CARBO-TOKA.

 

5.    Kontrola składu powietrza kopalnianego

Kontrolę składu powietrza kopalnianego wykonuje się ją za pomocą:

— analizy chemicznej przeprowadzanej w laboratorium,

— specjalnych przyrządów do wykrywania i pomiaru gazów występujących w powietrzu kopalnianym.

Pomiar może być przeprowadzany okresowo, co pewien okres czasu lub w sposób ciągły, gdzie wyniki pomiaru są przekazywane bezpośrednio do dyspozytorni kopalnianej.

a.   Analizy chemiczne laboratoryjne

 Metodę tę stosuje się przy okresowej kontroli powietrza kopalnianego. Wymaga pobrania próbek powietrza kopalnianego, przesłania ich do laboratorium i wykonania tam analizy chemicznej.

Próbki powietrza kopalnianego pobiera się do pipet szklanych wypełnionych wodą. Pipeta ma pojemność 500 cm3 i zamknięta jest z obu stron kurkami szklanymi.

Pipety do pobierania próbek powietrza
a — szklana z kurkami zwykłymi,   b — z pompką gumową

 

Rys. 7. Pipety do pobierania próbek powietrza

a — szklana z kurkami zwykłymi,   b — z pompką gumową

Pipetę napełnia się wodą destylowaną, zakwaszoną lekko kwasem solnym lub siarkowym. W miejscu pobrania próbki otwiera się oba kurki. Woda wylewa się i pipeta wypełnia się powietrzem kopalnianym (rys.7a). Następnie zamyka się kurki i próbkę odsyła do analizy. Omówiony sposób pobierania próbek powietrza nazywa się „sposobem mokrym” i jest powszechnie stosowany z uwagi na łatwość i prostotę.

Nie można go stosować do wykrywania gazów łatwo rozpuszczających się w wodzie, takich jak siarkowodór, dwutlenek siarki oraz tlenki azotu. Gazy te wykrywa się z próbek powietrza pobranych do pipet „sposobem suchym”. Badane powietrze wtłacza się do pipety za pomocą pompki (rys. 7b). Powyższy sposób jest stosowany w kopalni rzadko,  gdyż nieczęsto zachodzi potrzeba wykrywania tych gazów.

Do pipet pobiera się próbki powietrza:

— z czynnych wyrobisk,

— zza tam izolacyjnych lub pożarowych,

— z otworów badawczych.

Próbki gazów spoza tam (pożarowych lub izolacyjnych) pobiera się w czasie zniżki barometrycznej gdyż wówczas istnieje napór gazów na tamę i po otwarciu rurki znajdującej się w tamie wypływają przez nią gazy, które przemieściły się z głębi otamowanej przestrzeni w stronę tamy.

Sposób pobierania próbek powietrza zza tamy polega na połączeniu rurki umieszczonej w tamie za pośrednictwem węża gumowego z pipetą. Następnie otwiera się zawór umieszczony w rurce tamy i spuszcza wodę z pipety. Po wypłynięciu wody zamyka się oba kurki pipety.

b.   Przyrządy do wykrywania i pomiaru gazów

Natychmiastowe, aczkolwiek mniej dokładne wyniki uzyskuje się stosując specjalne przyrządy do wykrywania i pomiaru gazów w powietrzu kopalnianym.

Obecnie, w miarę rozwoju techniki, w kopalniach stosuje się coraz więcej różnych przyrządów stosowanych do wykrywania i pomiarów gazów. Jeszcze niedawno w kopalniach najpowszechniej stosowane były benzynowe lampy wskaźnikowe, wykrywacze mieszkowe z rurkami wskaźnikowymi oraz metanomierze interferencyjne i elektroniczne. W tej chwili stosuje się kilka typów wykrywaczy elektronicznych różnych gazów. Metanomierze elektroniczne zostały wzbogacone o dodatkowe funkcje jak np. pamięć pomiarów.

Benzynowa lampa wskaźnikowa

Jest najstarszym przyrządem do kontroli powietrza kopalnianego. Płomień osłonięty jest uszczelnionym szklanym cylindrem oraz dwoma siatkami metalowymi.

Benzynowa lampa wskaźnikowa

Rys. 8. Benzynowa lampa wskaźnikowa

Lampą tą można mierzyć zawartość tlenu, dwutlenku węgla i metanu w powietrzu. Pomiar zawartości tlenu jest równocześnie pomiarem zawartości dwutlenku węgla. Kopcenie płomienia lampy lub jego zgaśnięcie jest ostrzeżeniem, że miejsce to należy natychmiast opuścić, gdyż atmosfera ta zagraża uduszeniem z braku tlenu.

W przypadku obecności metanu w badanym powietrzu jego zawartość mierzy się wysokością płomienia lampy.

Przed niebezpieczeństwem zapalenia metanu przez płomień lampy chronią dwa kosze siatkowe. Temperatura płomienia lampy „zatrzymuje” się na siatkach, podgrzewa je i rozkłada się równomiernie na całej ich powierzchni. W ten sposób eliminuje się wysoką temperaturę od płomienia lampy, która mogłoby zapalić metan znajdujący się w badanym powietrzu.

Sposób przeprowadzania pomiaru zawartości tlenu, dwutlenku węgla i metanu w powietrzu za pomocą lampy benzynowej oraz zasady jej wykorzystania w miejscu pracy określa szczegółowa instrukcja.

Obecnie benzynowa lampa wskaźnikowa w polskim górnictwie jest wykorzystywana sporadycznie.

Wykrywacz harmonijkowy

Jest przyrządem służącym do przepompowania powietrza kopalnianego przez specjalną dla danego gazu rurkę wskaźnikową (rys. 9).

Wykrywacz harmonijkowy gazów z rurkami wskaźnikowymi: a) przekrój wykrywacza, b) rurka wskaźnikowa do wykrywania CO2, c) rurka wskaźnikowa do wykrywania CO, d) rurka wskaźnikowa do wykrywania H2S 
1 — pompka mieszkowa, 2 — mieszek, 3 — zawór, 4 — ścianka przednia, 5 — łańcuszek, 6 — sprężyny, 7 — oczko do odłamywania końców rurki wskaźnikowej, 8 — rurka wskaźnikowa.

Rys. 9. Wykrywacz harmonijkowy gazów z rurkami wskaźnikowymi: a) przekrój wykrywacza, b) rurka wskaźnikowa do wykrywania CO2, c) rurka wskaźnikowa do wykrywania CO, d) rurka wskaźnikowa do wykrywania H2S

1 — pompka mieszkowa, 2 — mieszek, 3 — zawór, 4 — ścianka przednia, 5 — łańcuszek, 6 — sprężyny, 7 — oczko do odłamywania końców rurki wskaźnikowej, 8 — rurka wskaźnikowa.

 

Jest to rurka szklana zatopiona z obu końców i wypełniona masą wskaźnikową zmieniającą barwę pod działaniem określonego gazu. Istnieją rurki wskaźnikowe do wykrywania i określania zawartości tlenku węgla, dwutlenku węgla, siarkowodoru, dwutlenku siarki, tlenków azotu (NO, NO;), wodoru, tlenu oraz węglowodorów ciężkich.

W celu oznaczenia zawartości danego gazu w powietrzu kopalnianym obłamuje się oba końce rurki wskaźnikowej i wkłada się ją w gniazdko wykrywacza mieszkowego zgodnie z kierunkiem strzałki. Ściskanie mieszka pompki należy wykonać tyle razy, ile przewiduje instrukcja dołączona do danego rodzaju rurki wskaźnikowej. Nie wolno ściskać zbyt szybko mieszka nie czekając na całkowite jego rozprężenie, gdyż daje to fałszywy pomiar.

W zależności od typu zastosowanej rurki wskaźnikowej i zawartości badanego gazu w powietrzu nastąpi zabarwienie substancji chemicznej w rurce. Wielkość zabarwienia odwzorowana na skali umieszczonej na rurce mówi nam o zawartości danego gazu w badanym powietrzu.

Metanomierze

 Zasady działania metanomierzy i dokonywanie nimi pomiarów zostaną omówione w następnych rozdziałach.

Inne przyrządy do wykrywania gazów

Obecnie na kopalniach pojawiają się przyrządy do wykrywania gazów różnych typów i firm. Rysunek 10 przedstawia fotografię miernika wielogazowego M40 do pomiaru CO, H2S, O2 i gazów wybuchowych (eksplozymetr). Małe wymiary i odporność na trudne warunki górnicze sprawują, że przyrząd nadaje się, jako miernik osobisty. Posiada alarm wibrujący, akumulator litowo-jonowy, odczyt stężeń maksymalnych, duży wyświetlacz LCD oraz 50-godzinną rejestrację danych. Firma Industrial Scientific producent M40 produkuje jeszcze inne mierniki znajdujące zastosowanie w górnictwie.

Przyrząd do pomiaru gazów M 40

Rys. 10. Przyrząd do pomiaru gazów M 40

Innym urządzeniem o podobnym zastosowaniu jest miernik MICROPAC firmy Drager. Instrukcja obsługi tego przyrządu została umieszczona w załączniku do tego działu.

 

II.  KLIMATYCZNE WARUNKI PRACY

1.    Wpływ klimatycznych warunków pracy na organizm ludzki

Stworzenie koniecznych klimatycznych warunków pracy ma na celu umożliwienie chłodzenia ciała ludzkiego w celu odprowadzania ciepła wywiązującego się w organizmie człowieka wskutek pracy.

Podczas pracy organizm ludzki produkuje zwiększoną ilość energii cieplnej. Temperatura ciała ludzkiego stopniowo podwyższa się (nie powinna ona przekroczyć 36,8OC). Przy dalszym wzroście temperatury ciała ludzkiego pojawiają się bóle i zawroty głowy, szum w uszach, senność i apatia oraz wzrost pobudliwości i uczucie niepokoju wewnętrznego. Zachodzi przegrzanie organizmu i gdy temperatura ciała dojdzie do 39°C. może nastąpić śmierć z powodu udaru cieplnego.

Przed przegrzaniem ciała ludzkiego chronią organizm ludzki dwa czynniki:

   chłodzenie ciała ludzkiego przez otaczające go powietrze,

   samoobrona organizmu ludzkiego, polegająca na własnościach fizykalnej regulacji temperatury ciała w dostosowaniu do warunków zewnętrznych.

Chłodzenie ciała ludzkiego przez otaczające powietrze. Wpływ klimatycznych warunków pracy na odprowadzanie ciepła z organizmu ludzi pracujących związany jest z:

   możliwością oddawania ciepła przez organizm do powietrza poprzez konwekcję i poprzez parowanie potu. W niskich temperaturach powietrza do odprowadzenia ciepła wystarcza konwekcja. Gdy temperatura otoczenia przekroczy wartość 35°C, oddawanie ciepła przez organizm ludzki za pomocą konwekcji ustaje i może zachodzić tylko przez parowanie potu. Parowanie potu zależy od wilgotności względnej powietrza. Gdy wilgotność ta wynosi 100%, wówczas w ogóle nie może zachodzić parowanie potu, gdyż powietrze jest nasycone i nie może przyjmować więcej wilgoci;

   własnościami fizycznymi powietrza to jest jego temperaturą, prędkością przepływu oraz wilgotnością względną.

 Samoobrona organizmu ludzkiego. Polega ona na tym, że organizm dysponuje pewną rezerwą buforową, gdyż temperatura połowy masy ciała ludzkiego jest średnio o 3÷4°C niższa od temperatury wewnętrznej, wynoszącej niecałe 37°C. W warunkach, w których oddawanie ciepła przez skórę jest mniejsze od jego wytwarzania przez organizm, zostają podgrzane do temperatury wewnętrznej w pierwszej kolejności zewnętrzne części ciała. W ten sposób przez zwiększenie temperatury skóry organizm „rozkłada” wytwarzane ciepło i powoduje reakcję ułatwiającą jego wydzielanie. Zostaje to osiągnięte przez wzrost ukrwienia tych części ciała, z których następuje szczególnie duży odpływ ciepła (twarz, ręce, ramiona itp.).

2.    Elementy klimatu

W dołowych warunkach górniczych na klimatyczne warunki pracy wpływają:

   własności fizyczne powietrza kopalnianego, określone jego temperaturą i wilgotnością,

   intensywność przewietrzania, wyrażona prędkością przepływu powietrza.

Temperatura powietrza kopalnianego zależy od: temperatury powietrza wpływającego do kopalni oraz od czynników górniczo-technicznych to jest temperatury górotworu, temperatury pokładu (decydującą o nagrzewaniu powietrza od węgla urabianego w przodkach i transportowanego drogami odstawy na powierzchnię), przemiany energii w maszynach, procesów utleniania i powietrza sprężonego.

Wilgotność powietrza kopalnianego

Rozróżnia się wilgotność:

   bezwzględną F (g/m3) jako ilość pary wodnej w gramach na 1 m3 powietrza suchego,

   względną φ (%) jako stosunek masy pary wodnej znajdującej się w powietrzu do masy pary, która w danej temperaturze nasyca powietrze.

W górnictwie najważniejsza jest wilgotność względna, gdyż decyduje o chłodzącym działaniu powietrza na organizm ludzki.

Wilgotność względna powietrza kopalnianego waha się w zależności od:

   temperatury powietrza kopalnianego,

   temperatury i wilgotności górotworu,

   zawodnienia kopalni (woda naturalna i podsadzkową),

   zawodnienia wyrobisk (rozlewanie się wody po spągu, nie uchwycenie wody w szybach itp.),

   intensywności przewietrzania.

Prędkość przepływu powietrza w wyrobiskach kopalni, powinna być taka, aby:

   doprowadzona do miejsca pracy ludzi ilość powietrza zapewniała odpowiedni jego skład, temperaturę i wilgotność, określone przepisami górniczymi,

   w miejscu pracy wykorzystać chłodzące działanie prądu powietrza.

Z punktu widzenia chłodzącego działania powietrza, już prędkość 0,03 m/s wpływa na wymianę ciepła pomiędzy organizmem ludzkim a powietrzem.

Przepisy górnicze określają, że z uwagi na obecność ludzi prędkość powietrza nie powinna przekraczać:

   w ścianach i zabierkach 5 m/s,

   w wyrobiskach korytarzowych 8 m/s,

   w szybach 12 m/s.

3.    Komfort pracy

Komfort pracy ocenia się za pomocą trzech parametrów powietrza kopalnianego:

   temperatury,

   wilgotności względnej,

   prędkości przepływu.

Temperaturę powietrza mierzy się bezpośrednio termometrem suchym i mokrym. Temperatura mierzona termometrem suchym nie może przekraczać 28°C. Gdy wynosi ona 28-33°C, wówczas należy skrócić czas pracy do 6 godzin. W temperaturze większej od 33°C może być wykonywana praca tylko w ramach akcji ratowniczej.

Wilgotność względną powietrza kopalnianego określa się na podstawie pomiaru.

W zależności od wilgotności względnej organizm ludzki odczuwa powietrze jako:

   bardzo suche, przy wilgotności względnej poniżej 40%,

   suche, przy wilgotności względnej 40-60%,

   normalne, przy wilgotności względnej 60-80%,

   wilgotne, przy wilgotności względnej 80-95%,

   bardzo wilgotne, przy wilgotności względnej powyżej 95%.

Prędkość przepływu powietrza w istotny sposób decyduje o chłodzącym działaniu powietrza.

Chłodzące działanie przepływającego powietrza polega na odbieraniu ciepła z ciała ludzkiego i zależy od wspólnego oddziaływania: temperatury, wilgotności i prędkości powietrza kopalnianego. Intensywność chłodzącego działania powietrza, czyli natężenie chłodzenia K, jest to wielkość strat ciepła z 1 cm2 powierzchni ciała ludzkiego w jednostce czasu (w 1 s).

Jednostką natężenia chłodzenia jest 1 katastopień (mcal/s• cm2), który określa ilość ciepła odbieraną z powierzchni 1 cm2 w 1 s przy temperaturze ciała ludzkiego 36,5°C.

Intensywność chłodzenia można zmierzyć bezpośrednio za pomocą katatermometru lub określić pośrednio za pomocą nomogramu na podstawie pomiaru temperatury mokrej powietrza i prędkości jego przepływu.

 

 Rys. 11. Katatermometr

Sposób bezpośredni polega na zmierzeniu intensywności chłodzenia katatermometrem (rys.11), którym mierzy się jednocześnie wszystkie czynniki wpływające na chłodzące działanie prądu powietrza, tzn. jego temperaturę, wilgotność i prędkość przepływu.

Jest to termometr alkoholowy z rurką długości około 20 cm, zakończoną z obu stron bańkami (zbiorniczkami), na której zaznaczone są dwie kreski odpowiadające temperaturom 35 i 38°C, których średnia, wynosząca 36,5°C, odpowiada temperaturze ciała ludzkiego.

Katatermometr odgrzewa się w termosie z gorącą wodą do temperatury 50÷70 C tak długo, aż górna bańka zostanie wypełniona alkoholem do 1/3 swej objętości. Następnie wyjmuje się przyrząd z termosu, osusza się z wody i zawiesza w pozycji pionowej. Podczas ochładzania katatermometru opada słup alkoholu od górnej bańki do dolnej. Za pomocą stopera mierzy się czas spadania słupa alkoholu od temperatury 38°C do temperatury 35 C. Pomiar ten wykonuje się od 3 do 5 razy i oblicza się średnią arytmetyczną otrzymanych wyników.

Natężenie chłodzenia, czyli intensywność chłodzącego działania prądu powietrza, oblicza się za pomocą wzoru

     katastopnie (mcal/cm2 s)

K — szukana liczba katastpni, wyrażająca natężenie chłodzenia,

F — stała katatermometru wycechowana dla każdego przyrządu, a oznaczająca, ile ciepła (milikalorii) zostaje odprowadzone z 1 cm2 powierzchni przyrządu podczas jego ochładzania od 38 do 35°C,

T — czas chłodzenia (sekundy), czyli czas opadania słupa alkoholu od 38 do 35°C (średnia arytmetyczna pomiarów).

Im wolniej opada słup alkoholu, czyli im dłuższy jest czas chłodzenia, tym słabsze jest chłodzące działanie prądu powietrza.

Ponieważ katatermometr mokry bardziej odzwierciedla spocone ciało ludzkie, dlatego pomiar należy przeprowadzać przyrządem mokrym, czyli przyrządem, który ma dolną bańkę zbiornika owiniętą mokrą szmatką lub muślinem.

Sposób pośredni określania intensywności chłodzenia polega na zmierzeniu temperatury mokrej powietrza i prędkości jego przepływu. Znając powyższe wartości określa się katastopnie wilgotne z nomogramu (rys. 12).

Nomogram do określania katastopni na podstawie pomiaru temperatury wilgotnej powietrza i prędkości jego przepływu

Rys. 12. Nomogram do określania katastopni na podstawie pomiaru temperatury wilgotnej powietrza i prędkości jego przepływu

 

Na osi poziomej znajdujemy punkt A, którego położenie odpowiada zmierzonej prędkości przepływu powietrza. Na osi pionowej znajduje się punkt B, wyznaczający swym położeniem pomierzoną temperaturę mokrą powietrza. Punkt K przecięcia się prostych prostopadłych wykreślonych z tych punktów wyznacza liczbę katastopni, określających intensywność chłodzenia w miejscu pomiaru.

III.                       Sposoby poprawy warunków klimatycznych w kopalni

 

Zagrożeniem klimatycznym nazywamy ujemny w wpływ temperatury i wilgotności powietrza na organizm ludzki.

Zagrożenie klimatyczne w wyrobiskach dołowych i przodkach górniczych można zmniejszyć:

   za pomocą środków naturalnych,

   z zastosowaniem maszyn chłodniczych.

1.    Zwalczanie zagrożenia klimatycznego za pomocą środków naturalnych

Zwalczanie zagrożenia klimatycznego za pomocą środków naturalnych sprowadza się do regulowania następujących czynników:

   temperatury powietrza,

   wilgotności względnej powietrza,

   intensywnego przepływu powietrza w przodkach, w miejscu pracy ludzi.

a.   Temperatura powietrza

Wysoka temperatura powietrza kopalnianego jest wynikiem jego nagrzewania przez ociosy wyrobisk górniczych. Wysoka temperatura górotworu jest tak intensywnym źródłem ciepła, że wszystkie inne źródła stanowią tylko niewielką jej część, chociaż nie bez znaczenia jest moc zainstalowanych urządzeń energomechanicznych.

Obniżenie wysokiej temperatury powietrza kopalnianego środkami naturalnymi uzyskuje się przez:

   doprowadzenie do oddziałów przygotowawczych i wybierkowych dużej ilości świeżego powietrza

   kierowanie prądów świeżego powietrza wyrobiskami, w których temperatura górotworu jest najmniejsza;

   stosowanie krótkich dróg dopływu świeżego powietrza,

   prowadzenie świeżego powietrza wyrobiskami gdzie nie odbywa się odstawa urobku; duże powierzchnie świeżo urobionego węgla (jeszcze nieochłodzonego), powodują jego podgrzanie (rys. 13),

   stosowanie przerw w urabianiu węgla w wyrobiskach wybierkowych; świeżo urobiony węgiel posiada podwyższoną temperaturę górotworu i powoduje nagrzanie powietrza w miejscu jego urabiania i na trasie odstawy,

   racjonalną gospodarkę mocą urządzeń energomaszynowych.

Przewietrzanie ściany „na upad” w celu obniżenia temperatury (wentylacja homotropowa).

Rys.13.  Przewietrzanie ściany „na upad” w celu obniżenia temperatury (wentylacja homotropowa).

 

a.   Wilgotność powietrza

Obniżenie wilgotności względnej powietrza świeżego płynącego do przodków górniczych uzyskuje się w następujący sposób:

   w szybach wdechowych należy wodę ściekającą ujmować w rynny, aby nie dopuścić do jej rozbryzgiwania się w szybie,

   w wyrobiskach cała woda powinna być skierowana do ścieku - nie dopuszczamy do zalewania spągu,

   chodniki wodne i osadnikowe należy przewietrzać odrębnym prądem powietrza i izolować je od prądów powietrza świeżego.

b.   Prędkość powietrza

Duża prędkość przepływu w samych przodkach wyrobisk ma silne działanie chłodzące prądu powietrza, co jest tym bardzie konieczne, im wyższa jest temperatura powietrza.

2.    Zwalczanie zagrożenia klimatycznego za pomocą urządzeń chłodzących

W przypadku, gdy mimo zastosowania środków naturalnych temperatura w wyrobiskach górniczych przekracza 280C należy zastosować urządzenia chłodzące.

Komplet urządzeń chłodzących stanowią (rys. 14):

   chłodnica powietrza,

   agregat chłodniczy,

   chłodnica wyparna wody,

   podwójne rurociągi

 

Schemat budowy górniczego urzadzenia chłodzącego

Rys.14 . Schemat budowy górniczego urzadzenia chłodzącego

 

Górnicze urządzenie chłodzące posiada następujące obiegi:

   pierwszy obieg parownika, schłodzona woda z agregatu chłodniczego jest kierowana rurociągami do chłodnicy powietrza ulokowanej w wyrobisku górniczym, po opuszczeniu chłodnicy powraca do agregatu.

   drugi obieg skraplacza, woda ciepła ze skraplaczy agregatów chłodniczych jest kierowana rurociągami do chłodnic wyparnych wody, skąd po ochłodzeniu powraca rurociągami do skraplacza agregatu chłodniczego,

   trzeci – obieg czynnika chłodniczego (np. Freon 22) – czynnik chłodniczy odbiera ciepło w parowniku od wody chłodzonej, a następnie po sprężeniu oddaje ciepło w skraplaczu.

 

Systemy klimatyzacji

W celu ochłodzenia powietrza stosujemy system klimatyzacji:

   system klimatyzacji lokalnej

   system klimatyzacji grupowej

   system klimatyzacji centralnej

Spośród wymienionych systemów najlepsze wyniki daje klimatyzacja centralna.

a.   Systemy klimatyzacji lokalnej

Urządzenia klimatyczne pracujące lokalnie to na ogół układ, gdzie agregat chłodniczy i chłodnica powietrza zabudowane są w wyrobisku w miejscu, w którym chcemy obniżyć temperaturę powietrza a chłodnica wyparna wody jest poza rejonem. Agregat chłodniczy z chłodnicą wyparną wody połączony jest podwójną nitką rurociągów.

Wyznaczając lokalizację chłodnic wyparnych trzeba zapewnić w wyrobisku odpowiednią ilość powietrza jak i jego odpowiednią temperaturę. Należy liczyć się z przyrostem temperatury powietrza w wyrobisku za chłodnicą wyparną. Nie może jednak, ona przekroczyć 33°C. Powietrze powinno być kierowane najkrótsza drogą do szybu wydechowego. Wentylacja lokalna może być stosowana do schłodzenia powietrza w ścianach lub w wyrobiskach korytarzowych.

Do schładzania powietrza w rejonie ścian urządzenia chłodzące ustawia się w chodnikach przyścianowych. Od chłodnic powietrza ciągniemy lutniociągi w kierunku ściany, z możliwością wprowadzania ich do ściany. Można również chłodnice powietrza zabudować bezpośrednio w ścianie.

Stosując schładzanie powietrza w wyrobisku korytarzowym inny będzie układ urządzeń chłodzących w przypadku stosowania wentylacji ssącej (rys.13), a inny w przypadku wentylacji tłoczącej (rys.14).

Stosując schładzanie powietrza w przodku przewietrzanym wentylacją ssącą przed chłodnicą powietrza dajemy wentylator lutniowy. Zapewnia on przepływ powietrza przez tą chłodnicę. Przy wentylacji ssącej powietrze płynie do przodka całym przekrojem wyrobiska.

Część tego powietrza pobrana przez wentylator pomocniczy przepływa przez chłodnicę, gdzie obniża znacznie swoją temperaturę i ponownie miesza się z powietrzem płynącym do przodka, powodując spadek temperatury powietrza w wyrobisku.

Przykład schłodzenia powietrza w wyrobisku z wentylacja ssącą

Rys.15. Przykład schłodzenia powietrza w wyrobisku z wentylacja ssącą

 

Przykład schłodzenia powietrza w wyrobisku z wentylacja tłoczącą

 

Rys. 16. Przykład schłodzenia powietrza w wyrobisku z wentylacja tłoczącą

 

b.   Klimatyzacja grupowa

W kopalniach o dużym zagrożeniu klimatycznym korzystne jest stosowanie klimatyzacji grupowej (poziomowej, rejonowej), polegającej na tym, że na poziomie zabudowuje się agregaty chłodnicze o dużej mocy chłodniczej, natomiast chłodnice powietrza instalowane są w rejonach, gdzie prowadzone są roboty górnicze. Chłodnice wyparne wody zabudowane są w wyrobisku, którym powietrze odprowadzamy bezpośrednio do szybu wydechowego.

c.   Klimatyzacja centralna

Klimatyzacja centralna w kopalniach polega na tym, że na dole kopalni w miejscach o zagrożeniu klimatycznym budowane są chłodnice powietrza. Agregaty chłodnicze o dużej mocy zabudowane są na powierzchni kopalni. Woda zimna z urządzeń chłodniczych na powierzchni podawana jest siecią rurociągów preizolowanych do chłodnic powietrza. Woda „ciepła” wypływająca z chłodnic powietrza kierowana jest na powierzchnię, do agregatów chłodniczych.

 

 

IV.                      Pyły szkodliwe w powietrzu kopalnianym

W powietrzu kopalnianym mogą znajdować się pyły szkodliwe lub niebezpieczne dla zdrowia i życia ludzkiego. Są to bardzo drobne cząstki węgla i skał płonnych o średnicy od 0 do 1 mm powstałe przy urabianiu calizny oraz przy kruszeniu i transporcie urobku.

1.    Podział pyłów w zależności od działania na organizm ludzki

Pyły, w zależności od działania na organizm ludzki, można podzielić na:

   Pyły toksyczne. Pyły związków chemicznych, które mogą być rozpuszczalne płynach ustrojowych i powodować przez to zatrucia (np. pyły związków ołowiu, miedzi, cynku, manganu, niklu itp.),

   Pyły drażniące. Większość pyłów posiada oddziaływanie drażniące na zewnętrzne części ciała, spojówki oczu, błony śluzowe górnych dróg oddechowych,

   Pyły alergiczne. Do pyłów o działaniu alergicznym (uczulającym) należą głównie pyły pochodzenia organicznego, np. pyły bawełny, wełny, lnu, drewna, pyłki kwiatowe itp.,

   Pyły rakotwórcze. Pyły powodujące powstanie chorób nowotworowych. Należą do nich: azbest, pyły drewna twardego buku i dębu,

   Pyły powodujące powstanie pylicy płuc

2.    Zagrożenie pylicą płuc

Pyły zawarte w powietrzu, którym oddychamy w zależności od frakcji mogą mieć różne działanie:

   ziarna powyżej 30 µm zatrzymują się już w tchawicy,

    ziarna do 10 µm mogą przedostawać się aż do oskrzelików końcowych,

    ziarna do 3 µm osadzają się w lejkach oskrzelikowych,

   ziarna 1 µm osadzają się w pęcherzykach płucnych.

Cząstki pyłu osadzone w górnych drogach oddechowych są wydalane na zewnątrz układu oddechowego i nie powodują schorzeń, a cząstki zatrzymywane w pęcherzykach płucnych wydalane są powolnie i nie dość efektywnie w przypadku dużej ilości pyłu. Sam proces odkładania się pyłów nie powoduje zmian czynnościowych, jednak niektóre pyły wywołują w płucach reakcje związane z tworzeniem się tkanki łącznej. Pyły te nazywamy fibrogennymi. Do pyłów silnie fibrogennych zaliczamy gównie wolną krystaliczną krzemionkę (SiO2), azbest, talk i w mniejszym stopniu węgiel.

Za wyjątkowo szkodliwy uważany jest ten pył, który wywołuje pylicę. Najpowszechniejszym rodzajem pylic jest krzemica. Chorobę tę wywołuje pył zawierający wolną krzemionkę (SiO2). Pył krzemionki rozpuszcza się w płynach biologicznych, powoduje zwłóknienie tkanki płucnej. Czysty pył węglowy, nie powoduje zwłóknienia tkanki płucnej, jednak w płucach powstają „złogi pyłu”, w wyniku czego zmniejsza się powierzchnia oddechowa płuc.

 

Szkodliwe działanie pyłu zawierającego SiO2 na organizm ludzki zależy od:

   rodzaju pyłu,

   wielkości poszczególnych cząstek,

   kształtu cząstek (włókna, kształty ostre, obłe),

    stężenia pyłu w powietrzu,

   czasu ekspozycji,

   zawartości wolnej krystalicznej krzemionki,

   rozpuszczalności pyłu w cieczach ustrojowych,

Powyższe czynniki służą do oceny stopnia zagrożenia niebezpieczeństwa spowodowanego pyłem przedostającym do organizmu przez układ oddechowy.

3.    Pomiar stężenia pyłu

Stężenie pyłu w powietrzu mierzy się metodą filtracyjną, określając ilość pyłu grawimetrycznie za pomocą pyłomierza Barbara 3A. Metoda filtracyjna polega na przepuszczeniu pewnej ilości powietrza przez odpowiedni filtr. Pył osadza się na filtrze, a więc znając ilość przepuszczonego powietrza oraz różnicę masy filtru przed pomiarem i po dokonaniu pomiarów można z łatwością wyliczyć zawartość wagową pyłu w 1 m3 powietrza.

Próby powietrza pobiera się w warunkach typowych dla badanych stanowisk i typowego procesu produkcyjnego, zapewniając ich reprezentatywność dla całego dnia pracy lub dla wybranego krótszego okresu.

 

Wyniki pomiarów stężenia pyłu na stanowisku pracy interpretuje się następująco:

   w przypadku, gdy górna granica średniego stężenia nie przekracza wartości NDS, wtedy są dopuszczalne warunki pyłowe,

   o ile górna granica przedziału ufności dla średniego stężenia jest powyżej wartości NDS, wtedy są warunki pyłowe szkodliwe.

Zgodnie z Rozporządzeniem MSWiAd z dnia 14 czerwca 2002 r. w sprawie zagrożeń naturalnych w zakładach górniczych, w zależności od stężenia zapylenia powietrza ustała się trzy kategorie zagrożenia działaniem pyłów szkodliwych dla zdrowia.

Do kategorii A zagrożenia pyłami szkodliwymi dla zdrowia zalicza się stanowiska pracy w wyrobiskach, gdzie występują stężenia pyłu o wartościach wymagających stosowania sprzętu filtrującego ochrony układu oddechowego P1 klasy ochronnej, ustalonej według Polskiej Normy.

Do kategorii B zagrożenia pyłami szkodliwymi dla zdrowia zalicza się stanowiska pracy w wyrobiskach, gdzie występują stężenia pyłu o wartościach wymagających stosowania sprzętu filtrującego ochrony układu oddechowego P2 lub P3 klasy ochronnej, ustalonej według Polskiej Normy.

Do kategorii C zagrożenia pyłami szkodliwymi dla zdrowia zalicza się stanowiska pracy w wyrobiskach, gdzie stosowany filtrujący sprzęt ochrony układu oddechowego P1,P2 lub P3 klasy ochronnej, ustalonej według Polskiej Normy, nie zapewnia skutecznej ochrony pracowników.

 

4.    Ochrona przed pyłem

Dla ochrony przed pyłem stosuje się różne środki, których zadaniem jest ograniczenie lub likwidacja emisji pyłu na stanowiskach pracy.

Do najważniejszych należą:

   zmiana procesu technologicznego pod kątem zmniejszenia emisji pyłu na stanowiskach pracy,

    nawilżanie pokładów węglowych,

    hermetyzacja procesu produkcyjnego,

   automatyzacja procesu produkcyjnego,

   stosowanie urządzeń odpylających,

   pozbawienie lotności pyłu przy pomocy wody i innych środków,

   stosowanie urządzeń wentylacyjnych,

   stosowanie ochron osobistych odpowiednio dobranych do danego stanowiska pracy.

Prawidłowy dobór sprzętu ochrony dróg oddechowych powinien być poprzedzony rozpoznaniem zagrożeń występujących na stanowisku pracy, polegającym na:

   identyfikacji wszystkich występujących czynników szkodliwych,

   pomiarze stężeń tych czynników,

   określeniu wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS, NDSCh),

   określeniu ewentualnego niedoboru tlenu.

W górnictwie stosujemy głównie półmaski filtrujące i filtry, które ze względu na zakres stosowania dzielą się na klasy:

·  Sprzęt filtrujący oznaczony symbolem P1 jest przeznaczony do ochrony przed aerozolami ze stałą lub ciekła fazą rozproszoną  (pył, dym, mgła), o ile stężenie fazy rozproszonej tych aerozoli nie przekroczy 4xNDS.

·  Sprzęt filtrujący oznaczony symbolem P2 jest przeznaczony do ochrony przed aerozolami ze stałą lub ciekła fazą rozproszoną  (pył, dym, mgła), o ile stężenie fazy rozproszonej tych aerozoli nie przekroczy 10xNDS.

·  Sprzęt filtrujący oznaczony symbolem P3 jest przeznaczony do ochrony przed aerozolami ze stałą i ciekłą fazą rozproszoną (pył, dym, mgła), o ile stężenie fazy rozproszonej tych aerozoli nie przekroczy 20xNDS.

 

Zebrał i opracował: Czesław Zając     

 

                                                                      

V. Bibliografia:

- T. Bielewicz, B. Prus, J. Honysz ; Górnictwo Część I  Wydawnictwo ŚLĄSK 1993r.

- J. Czechowicz, M. Mastaliński, M. Surowiec; Górnictwo Część III , Wydawnictwo ŚLĄSK 1984r.

- A. Frycz; Klimatyzacja kopalń, Wydawnictwo ŚLĄSK 1981r.

 

 

 

 

VI.                          Przepisy górnicze

 

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI  z dnia 14 czerwca 2002 r. w sprawie zagrożeń naturalnych w zakładach górniczych.       (Dz. U. Nr 94, poz. 841)

(fragment dotyczący pyłów szkodliwych)

 

Rozdział 9

Zagrożenie działaniem pyłów szkodliwych dla zdrowia w podziemnych zakładach górniczych

§ 40. 1. Ustala się trzy kategorie zagrożenia działaniem pyłów szkodliwych dla zdrowia w podziemnych zakładach górniczych.

2. Do kategorii A zagrożenia pyłami szkodliwymi dla zdrowia zalicza się stanowiska pracy w wyrobiskach, gdzie występują stężenia pyłu o wartościach wymagających stosowania sprzętu filtrującego ochrony układu oddechowego 1 klasy ochronnej, ustalonej według Polskiej Normy.

3. Do kategorii B zagrożenia pyłami szkodliwymi dla zdrowia zalicza się stanowiska pracy w wyrobiskach, gdzie występują stężenia pyłu o wartościach wymagających stosowania sprzętu filtrującego ochrony układu oddechowego 2 lub 3 klasy ochronnej, ustalonej według Polskiej Normy.

4. Do kategorii C zagrożenia pyłami szkodliwymi dla zdrowia zalicza się stanowiska pracy w wyrobiskach, gdzie stosowany filtrujący sprzęt ochrony układu oddechowego 1, 2 lub 3 klasy ochronnej, ustalonej według Polskiej Normy, nie zapewnia skutecznej ochrony pracowników.

§ 41. Przy zaliczaniu stanowisk pracy w wyrobiskach do poszczególnych kategorii zagrożenia, o których mowa w § 40, powinny być uwzględnione zasady wykonywania pomiarów stężeń pyłu respirabilnego i wdychanego na stanowiskach pracy oraz sposoby interpretacji wyników określone w odrębnych przepisach.

 

 

 

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

 

z dnia 28 czerwca 2002 r.

 

w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych.

 

(fragment dotyczący pyłów szkodliwych)

 

Rozdział 2

 

Ochrona pracowników przed pyłami szkodliwymi dla zdrowia

 

§ 674. 1. W zakładzie górniczym, w którym podczas procesów technologicznych wytwarzane są pyły szkodliwe dla zdrowia, przedsiębiorca organizuje służby dla kontroli zwalczania tego zagrożenia.

2. Pobieranie próbek do oznaczania stężeń pyłu w powietrzu wykonuje się na stanowiskach pracy, zgodnie z wymaganiami określonymi w odrębnych przepisach.

3. W pobranych próbkach określa się zawartość wolnej krystalicznej krzemionki (WKK) oraz masy pyłu wdychalnego frakcji respirabilnej, w mg w m3 powietrza, metodą określoną w Polskiej Normie.

4. Oznaczenia stężenia pyłu w powietrzu, na stanowisku pracy, dokonuje się na podstawie uzyskanych wyników z serii pobranych próbek pyłu wytwarzanego podczas trwania procesu technologicznego.

5. Pobieranie próbek, do oznaczania stężeń pyłu w powietrzu, wykonuje się na zmianach wydobywczych.

6. Przy obliczaniu stężenia pyłu w powietrzu uwzględnia się wyłącznie próbki pobrane na zmianach, w czasie których uzyskano co najmniej średni postęp zmianowy.

7. Czas pobierania poszczególnej próbki pyłu tak się ustala, aby masa pyłów osadzonych na filtrze nie przekroczyła maksymalnych wartości określonych dla danego typu przyrządu pomiarowego.

8. Łączny czas pobierania próbek pyłu nie może być krótszy, niż ustalony czas trwania zmiany roboczej, i powinien obejmować co najmniej 70% czasu trwania procesu technologicznego.

9. Próbki pyłu, do oznaczania stężeń pyłu w powietrzu na poszczególnych stanowiskach pracy, pobiera się podczas wszystkich czynności procesu technologicznego.

10. Na podstawie uzyskanych wyników pomiarów kierownik ruchu zakładu górniczego dokonuje oceny narażenia pracowników, na poszczególnych stanowiskach pracy, na działanie pyłów szkodliwych dla zdrowia oraz skuteczności stosowanych działań profilaktycznych.

 

§ 675. 1. Pomiary na stanowiskach pracy wykonuje się nie później niż 7 dni:

  1)  po rozpoczęciu nowego wyrobiska górniczego,

  2)  po oddaniu do ruchu nowego obiektu lub urządzenia,

  3)  przy pracach, w których może nastąpić zapylenie powietrza,

  4)  po wprowadzeniu zmian technologicznych,

  5)  wystąpieniu zaburzeń i zmian geologicznych powodujących zmiany w stężeniu pyłu w powietrzu.

2. Na stanowiskach pracy, na których nie stwierdzono przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłu w powietrzu, pomiary wykonuje się nie rzadziej niż raz w roku, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w ust. 1.

 

§ 676. 1. Niedopuszczalne jest stosowanie:

  1)  maszyn i urządzeń, które podczas pracy powodują stężenie pyłu w powietrzu i nie są wyposażone w sprawnie działające urządzenia zapobiegające zapyleniu,

  2)  niesprawnie działających urządzeń i środków do zwalczania pyłu w powietrzu.

2. W razie stwierdzenia, na stanowiskach pracy, przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłu w powietrzu, stosuje się środki techniczne lub dokonuje zmian technologicznych i organizacyjnych zmierzających do osiągnięcia dopuszczalnych wartości stężeń.

3. Po podjęciu działań profilaktycznych mających na celu obniżenie zapylenia, pomiary wykonuje się w terminie do 7 dni od dnia ich podjęcia.

 

§ 677. 1. Na podstawie wyników pomiarów stężenia pyłu, uzyskanych podczas najbardziej pyłotwórczej czynności procesu technologicznego, dokonuje się doboru sprzętu filtracyjnego o odpowiedniej klasie.

2. W razie przekroczenia stężeń pyłu w powietrzu, na stanowiskach pracy, powyżej zdolności środków ochrony indywidualnej układu oddechowego, przebywanie pracowników na tych stanowiskach jest niedozwolone.

3. O przekroczeniach najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłami szkodliwymi, na stanowiskach pracy, informuje się zainteresowanych pracowników oraz kierownika właściwej przychodni lekarskiej.

 

§ 678. Dane dotyczące pracy każdego pracownika, w środowisku zagrożonym pyłami szkodliwymi dla zdrowia w zakładzie górniczym, rejestruje się i przechowuje oraz dokonuje zestawień w okresie miesięcznym i rocznym średnich ważonych stężeń pyłu i liczby dniówek przepracowanych na stanowiskach, na których stężenie pyłu w powietrzu przekraczało wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń.

 

§ 679. 1. Pracowników zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach, gdzie występuje zagrożenie pyłami szkodliwymi dla zdrowia, wyposaża się w filtrujące środki ochrony indywidualnej układu oddechowego dostosowane do wielkości zagrożenia pyłami szkodliwymi dla zdrowia; środki te powinny być stosowane.

2. W przypadkach gdy wartość stężenia pyłu na stanowisku pracy:

  1)  przekroczy najwyższe dopuszczalne stężenie, a nie przekroczy czterokrotności tego stężenia, stosuje się sprzęt filtrujący klasy 1,

  2)  zawarta jest między wartością 4xNDS i 10xNDS, stosuje się sprzęt filtrujący klasy 2,

  3)  zawarta jest między wartością 10xNDS i 20xNDS, stosuje się sprzęt filtrujący klasy 3.

3. Zatrudnianie pracowników w wieku poniżej 21 lat na stanowiskach, na których stężenie pyłu szkodliwego dla zdrowia w powietrzu przekracza wartość najwyższych dopuszczalnych stężeń, jest niedozwolone.

 

§ 680. 1. Do ochrony dróg oddechowych przed szkodliwym działaniem pyłów stosuje się środki ochrony układu oddechowego mające dokument dopuszczający do ich stosowania, wydany na podstawie odrębnych przepisów, umożliwiający ich stosowanie w podziemnych zakładach górniczych.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego organizuje system prawidłowego doboru, zaopatrzenia oraz stosowania przez pracowników przydzielonych im środków ochrony indywidualnej.

 

 

VII.                      Załącznik

 

INSTRUKCJA OBSŁUGI MIERNIKA MICROPAC

I. Przeznaczenie

Urządzenie ostrzega przed niebezpieczeństwem powstałym ze strony gazów toksycznych (CO i H2S) oraz braku lub niedoboru tlenu na stanowisku pracy.

II. Podstawowe elementy

Miernik MICROPAC

 

 

Rys 15 Miernik MICROPAC

 

1. Sygnalizator dźwiękowy

2. Wyświetlacz

3. Przycisk za/wył

4. Przycisk wyłączenia sygnalizacji alarmowej

5. Otwarcie dopływu gagu

6. Sygnalizator LED

7. Przesuwanie mocowania clipa

8. Clip (zamocowanie)

III. Konfiguracja

 

IV. Obsługa

1.  Aktywacja urządzenia (pierwsze uruchomienie)

- Nacisnąć I przytrzymać przez 3 sekundy przycisk 4 aż na wyświetlaczu pokaże się napis SEL... 3,2,1... ON. Dopiero wtedy urządzeniu jest gotowe do pracy i przydatne do użycia.

2.  Włączenie urządzenia

- przytrzymać przez około 1 sekundę przycisk 3 aż na wyświetlaczu ukaże się ON

- urządzenie przeprowadzi samo test(wyświetlacz LED i sygnalizator dźwiękowy będzie sprawdzony)

- wersja SW zostanie wyświetlona

- sensor potrzebuje około 1 min. czasu rozbiegu

3.  Obsługa

·                    po włączeniu urządzenie Mikro pac pokazuje aktualne wartości pomiarowe

·                    znak żywotności urządzenia sygnalizuje funkcja urządzenia

·                    umocować urządzenia do ubrania(poluzować blokadę clipa nałożyć na ubranie i zablokować)

·                     należy zwracać uwagę aby wlot gazu nie był zakryty i znajdował się w obrębie wdechu powietrza

·                    w przypadku przekroczenia zakresu pomiarowego zostanie wyświetlone 888

4.  Wyłączenie urządzenia

Nacisnąć oba przyciski przez okres około 2 sekund aż na wyświetlaczu ukaże się 0FF oraz uruchomi się sygnał dźwiękowy

V.  Alarm

1.  Sygnalizacja włączenia alarmu wstępnego oraz głównego

·                    w przypadku przekroczenia progu alarmowego Al uruchamia się pojedynczy sygnalizator dźwiękowy i świetlny

·                    w przypadku przekroczenia progu alarmowego A2 lub uruchamia się podwójny sygnalizator dźwiękowy i świetlny

·                    na wyświetlaczu ukazuje się na przemian wskazanie Al lub A2 i wartość mierzona

·                    w zależności od konfiguracji alarmy mogą być kasowane lub wyłączone

·                    kasowanie sygnalizatora dźwiękowego lub świetlnego następuje poprzez przyciśnięcie przycisku 4

·                    jeżeli samo podtrzymanie alarmu nie jest włączone jego wyłączenie następuje automatycznie jeżeli koncentracja gazu spadnie poniżej wartości ustawionych progów alarmowych

2.  Wstępny i główny alarm baterii

·                    przy wstępnym alarmie baterii słychać pojedynczy sygnalizator dźwiękowy i błyska sygnalizator świetlny

·                    przy alarmie głównym błyska sygnalizator dźwiękowy daje sygnał podwójny natomiast sygnalizator świetlny błyska, a na wyświetlaczu ukazuje się wartość mierzona i znacznik BAT

·                    kasowanie alarmu wstępnego odbywa się po naciśnięciu przycisku 4 przez 1 sekundę

·                    po wstępnym alarmie baterii urządzenie nadaje się do użytku przez okres 1 tygodnia a następnie podlega wymianie przez serwis Dragera

·                    Alarm główny baterii jest niemożliwy do skasowania, a urządzenie wyłącza się automatycznie po 1 min.

3.  Alarm czasookresu pracy urządzenia

- 60 dni przed końcem pracy urządzenia przy włączaniu zapala się napis STEL „który może skasowany poprzez wciśnięcie przycisku 4 i można wtedy przejść do funkcji pomiaru

- po upływie czasu przydatności urządzenia na wyświetlaczu pozostaje ciągle napis STEL i nie ma możliwości skasowania go. Urządzenie nie mierzy i musi być wtedy oddane do serwisu Dragera.

4.  Alarm urządzenia

- uruchamia się potrójny sygnał akustyczny oraz świetlny na wyświetlaczu ukazuje się ERR

Jeżeli taki sam sygnał ukaże się przy próbie ponownego urządzenia należy zgłosić to do serwisu Dragera — oznacza to nieprawidłową pracę urządzenia.

 

Opracowano na podstawie instrukcji fabrycznej.